FLASH NEWS
"Father-in-law", Ali Pasha's secret nickname in the Greek revolution, researcher debunks myths!
2026-01-09 21:29:59 / JETË
The figure of Ali Pasha of Tepelena continues to arouse debates, polemics and opposing interpretations in Albanian historiography. Amid mythification, romanticization and the lack of scientific criticism, many of the facts about his life and activities remain controversial. In this interview for the Panorama newspaper, Vladimir Bregu, a former State Security officer, sheds light on the inaccuracies that, according to him, have been repeated over the years in books dedicated to Ali Pasha, challenging the known narrative about the figure of the Pasha of Ioannina. With documentary references and critical analysis, Bregu speaks about the constructed myths, about Ali's real role in history, about his relations with the Ottoman Empire and the great powers of the time, as well as the reasons why, according to him, the history of Ali Pasha of Tepelena needs a serious review.
Mr. Bregu! A few years ago, you published a very critical article regarding the books that have been published about Ali Pasha Tepelena, where you wrote that many facts are untrue. Was there any reaction to this?
Of course, there was no reaction, because everything I wrote in the article was well-founded and factual, but in that article I did not write everything that I had evidenced.
Why, are there many more?
Of course there is, which is why I want to write a critical book.
Why, are there other inaccuracies?
All authors who have written about Ali Pasha have many inaccuracies. I exclude Sabri Godo's book which is a fictional novel, which is based on the figure of Ali. Regarding inaccuracies, I will mention what the great writer Ernest Hemingway said: "A big lie is often more acceptable than a truth."
Where do these errors or inaccuracies mainly consist?
There are authors who date Ali's genealogical tree to the 15th century, that is, to the time of Skanderbeg, but they do not provide any reference for this. In fact, the first to write is Aravantino, who dates it to the 17th century and gives Muçohysa as a family. This family is also given by those who write about the 15th century. But one fact must be taken into account: in our country there were no surnames, but the father's name was always taken as a surname. The surname was introduced during the reign of Ahmet Zog.
You have stated that Ali Pasha fought and killed only Albanians. Where do you base this?
His own history, which all authors write, speaks of wars waged against other Albanian pashas, against beylers and agallars, while against Turkey, from which he wanted to secede and become independent, he fought only at the end of his life, when he was surrounded by the sultan's army.
But Ali Pasha was disobedient to the sultan's orders, what does this show?
Ali Pasha i shmangej shkuarjes në front, kur sulltani luftonte kundër rusëve dhe francezëve, por kryesisht luftrat më të shpeshta kanë qenë të Rusisë me perandorinë osmane. Ai gjente pretekste të ndryshme që të shmangej dhe gjatë kësaj kohe zhvillonte luftra me sundimtarët e tjerë shqiptarë që të zgjeronte territoret e tij. Edhe sulltani e dinte këtë, por kur i kishte duart e zëna me luftra të tjera, nuk mund të luftonte kundër Ali Pashës.
Kjo është për të gjithë pashallarët e pabindur. Ali Pasha për të mos shkuar në front, i premtoi gjeneralit rus “që të fusë përçarje ndërmjet pashallarëve të tjerë shqiptarë”. Kjo çfarë tregon? Nëse do të donte të bënte shtet, ai duhej t’i bashkonte pashallarët dhe bejlerët e tjerë shqiptarë.
Ju thatë se më të pabindur kanë qenë pashallarë të tjerë, si Mahmud pashë Bushati, Pasvand-Ogllu, Mustafa Pashë Bajraktari e ndonjë tjetër. Sa qëndron kjo?
Këto që thashë janë shumë të sakta dhe i kam me dokumente. Mahmud Pashë Bushati dhe Pasvand-Ogllu kanë qenë më të pabindurit, kanë mundur ushtrinë e sulltanit kur është tentuar që sulltani t’i asgjësojë, që të dy kanë prerë monedha me emrin e tyre. Megjithatë, që të dy asnjëherë nuk e kanë shpallur veten të pavarur, por deklaronin se ishin nëpunës të bindur të sulltanit. Këtu mund të jap edhe një detaj: shpata e Mahmud pashë Bushatit ndodhet në muzeun e Sankt Peterburgut.
Folët pak për Mustafa Pashë Bajraktarin. Mund të na thoni diçka më shumë, meqenëse është shqiptar?
Mustafa Pashë Bajraktari, sipas Ilo Mitkë Qafëzezit, është nga Goskova e Korçës, ai jep edhe një këngë të kënduar nga shqiptarët. Në mbledhjet që ai ka bërë kanë marrë pjesë edhe dy djemtë e Ali Pashës.
Ka gjëra konkrete për këtë pasha?
Përgjigje: Për këtë është botuar një libër që flet për jetën dhe veprimtarinë e tij. Ai shkoi dhe përmbysi sulltanin, ishte i pari që tha se duhet hequr nga fjalori fjala “kaurr”, ka mbajtur një fjalim tepër të përparuar për kohën para të gjithë pashallarëve dhe governatorëve të tjerë të pranishëm pas përmbysjes së sulltanit, edhe se në fillim ka qenë kundër reformave të sulltan Selimit, në fund ai i përkrahu ato dhe shpjegon edhe arsyen. Në librin që dua të botoj, do ta prek edhe këtë problem.
Për Ali Pashën thuhet se ka bërë shumë reforma në fusha të ndryshme, se ishte properëndimor etj. Ju jeni dakord me këtë?
I kam lexuar edhe unë, por nuk jepet asgjë konkrete për reformat. Më thoni ju, a mundej që një njeri analfabet, që nuk dinte as të shkruante dhe as të lexonte, mund të ndërmerrte reforma në art, kulturë, arsim? Kam lexuar se “Ali Pasha u dhuroi grekëve akademinë Zosimea”, më pas e ndryshojnë dhe e kthejnë në “gjimnaz”. E thashë dhe në emision, Ali Pasha nuk ka të bëjë aspak me shkollën Zosimea, sepse në vitin 1769 ai nuk kishte asnjë post, por ishte kusar i rrugëve. Nëse nuk marrim parasysh se si vit i Zosimeas merret vitit 1828, kur Aliu kishte 6 vjet që kishte vdekur. Kam lexuar se “Ali Pasha ndërtoi shkolla në Janinë dhe në gjithë Shqipërisë”, po ku janë dhe cilat kokretisht? Ali Pasha hapi librari dhe biblioteka. Ku janë, sa janë dhe cilat janë? Sa shkolla, librari dhe biblioteka ka pasur pashallëku i Janinës para dhe në kohën e Aliut? Nuk flet asnjeri se cilat janë. Lidhur me vizionin properëndimor të Ali Pashës mund të them se ai nuk dërgoi asnjë nga djemtë e tij për të studiuar në perëndim. Me vizion properëndimor kuptohet zhvillimi i jetës së një vendi sipas modeleve më të përparuara të botës, jo për sistemin qeverisës. Lidhur me këtë të fundit, pra sistemin qeverisës, të gjitha shtetet që iu drejtua Ali pasha për ndihmë ishin monarki, pra perandori. Nëse është fjala për specialistë të huaj, atëherë sulltan Selimi, i cili lexonte libra në frengjisht, kishte specialistët më të mirë danezë dhe francezë të ndërtimit të anijeve, duhet të themi se ishte properëndimor? Jo. Sulltan Selimi ishte shumë i lidhur me mbretin francez që u përmbys nga revolucioni dhe nuk i pranonte për shumë kohë të dërguarit e Napoleonit.
Ali Pasha ka pasur një polici të fshehtë, por ju në emision nuk e përfunduat mendimin kur u pyetët për këtë. Cili është mendimi juaj?
Ali Pasha mund të ketë pasur policinë sekrete më të mirë në botë, por ato që janë shkruar në librin kushtuar kësaj teme, unë i kam analizuar me kujdes dhe mendoj se nuk i përgjigjen realitetit. Përse e them këtë? Kur lexoj libra ose artikuj për tema të cilat më tërheqin dhe deri diku i njoh, jam shumë i kujdesshëm dhe i vëmendshëm. Nëse lexon librin për policinë sekrete të Ali Pashës, aty kam evidentuar pasaktësi të shumta. Mendimi im personal është se jo vetëm në këtë libër, por edhe në disa të tjerë që do t’i përmend konkretisht, autorët përkatës janë dashuruar aq shumë me figurën e Aliut sa çdo gjë ia atribuojnë atij, edhe kur ai nuk ka të bëjë me ato gjëra. Përpjekjet bëhen për ta nxjerrë Ai Pashën sa më trim, sa më përparimtar etj. Në artikullin që kam shkruar, i kam evidentuar disa raste, si p. sh. që Ali Pasha është takuar me princin rus Potjemkin, se është takuar disa herë me admiralin Ushakov gjatë kohës së çlirimit të ishujve të Jonit nga francezët, se Ali pasha donte që në pashallëkun e tij të pavarur gjuha e parë zyrtare të ishte greqishtja dhe e dyta shqipja etj. Por anjë nga këto nuk është e vërtetë. Lidhur me policinë e fshehtë të Ali Pashës do të përmend vetëm një fakt, pasi edhe aty ka shumë. Një pjesë në libër i është kushtuar policisë sekrete të Aliut që vepronte jashtë vendit, ose më mirë jashtë pashallëkut. Operacioni për të cilin flitet shumë është ai i dërgimit të një agjenti sekret të Aliut në takimin që do të bënin Napoleoni dhe cari rus në Tilzit. Aty fillimisht thuhet se agjenti “depërtoi, kreu me sukses dhe solli të dhëna të rëndësishme”. Më pas, jepet emri i tij që është Mehmet Efendiu, të cilin Ali Pasha e ka takuar në prani e një të huaji, ndërsa më pas shkruhet se “Thuhet se Aliu ka pasur një agjentin e tij në Tilzit”. Po e them që në fillim se Ali Pasha nuk dërgoi asnjë agjent sekret në Tilzit, pasi Mehmet Efendiu ishte si ministër i Jashtëm i Aliut dhe u dërgua zyrtarisht për t’i kërkuar Napoleonit që t’i jepte ishujt e Jonit, sipas bisedimeve të mëparshme. Këtu ngatërrohet kuptimi i fjalës agjent, që do të thotë një njeri që kryen detyra për llogari të një të treti. Në këtë rast fjala agjent në kohën e Ali Pashës, por edhe deri pas luftës së parë botërore, nëse nuk gabohem, përdorej vetëm për të treguar agjent diplomatik, agjent tregtar dhe jo agjent sekret. Në atë kohë përdorej fjala spiun. Problemi tjetër është: një agjent kaq i rëndësishëm, siç thuhet, do të takohej nga Aliu në praninë e të huajve? Kjo është kundër normave të punës së shërbimeve të fshehta. Dhe e fundit, cilat kanë qenë këto informacione shumë të rëndësishme? Në libër nuk jepet asgjë. Fakti është se Mehmet Efendiu u kthye vetëm me dy letra për Ali Pashën, një nga Napoleoni dhe tjetra nga ministri i Jashtëm i tij, të cilat ishin të mbushura me premtime boshe. Nuk dua të zgjatem më lidhur me policinë sekrete, pasi në libër ka edhe shumë gjera të tjera që nuk janë të sakta.
Si mendoni ju, Ali Pasha e ndihmoi revolucionin grek apo jo?
Initially, Ali Pasha spied on the Greek revolution, but when he saw that this did not hold water, since Halet Efendi, who was his enemy, did not take him into account, then he thought of using him for his own purposes. I will not talk about Ali's relations with the Filiqi Eteria organization, as I will write to him, but for the reader I can say that the organizers of Filiqi Eteria in their correspondence had given Ali Pasha the conventional name "Father-in-law".
But as you say, there are many inaccuracies in the books about Ali, why does this happen?
This happened because there was no criticism of these books. Ardian Vehbiu rightly said in one of his articles that “books are made up of clichés, they write that this book is unique, that it has this and that, etc.” So there is no concrete criticism. I say concrete because that is the only way to put the authors who write about the history of our country on track. If you want, I can also say something, from my mind, about Ali Pasha. “Ali Pasha, since he had Napoleon Bonaparte as a friend, graduated from the Sorbonne University with a correspondence degree in political science, military strategy and jurisprudence.” I don’t have the reference, but that must have been the case.
You have stated that from the materials you have seen, mainly Russian ones, you have also found a lot of materials that talk about our country. What did you have in mind?
It is true that I spoke, but also that I found. I am saying in advance that this should be dealt with by real historians, not charlatans. Both from the old Russian and Slavic ones, I have found in various publications that there was a printing house in Albania in 1493 for printing books. It may seem surprising, but they say definitively that the printing house was “in Shkodra, in Albania”. A friend of mine regarding this problem told me that after the 1920s there was a debate about this problem, but it was decided that the printing house was in Obod, Montenegro. But those authors say categorically that it was in Shkodra. Another problem is the fact that this printing house was owned by the Cernojevics, i.e. the grandson or great-grandson of Skanderbeg, since I have not read all the materials, so I say that historians should be dealt with. I have also encountered another issue. A Russian historian from the 1800s writes about the words pronia and proniar, which indicate property and owner. Apart from Albanian, these words have no meaning in any other language. Historians must also deal with this.
And one last thing, when did you start working with translations?
I started before the 1990s. I translated my first book in 1987-1988, about the Soviet explorer Rikard Sorge, and I also translated short stories or articles. Later I continued regularly with books and articles, so far the number of books translated has exceeded 40, but I also translate things that I personally like./ Gazeta Panorama
Happening now...
The end of the commercial leader, Rama!
Nga Irena Beqiraj
ideas
top
Alfa recipes
TRENDING 
services
- POLICE129
- STREET POLICE126
- AMBULANCE112
- FIREFIGHTER128