The beginning of the end of power in Albania...

2026-06-17 10:16:04 / IDE NGA VETON SURROI

The beginning of the end of power in Albania...

Perhaps Prime Minister Rama, the protesters, the general public, including me who is writing this, do not know this, but somehow this seems to be the beginning of the end of an era, the end of a government, perhaps the end of a historical process. 

The beginning of the end is visible when a person like Prime Minister Rama tries for two weeks in a row to find the culprits why citizens with unprecedented order and discipline come out to demand his resignation. A long exotic list of culprits was found in these two weeks, among which the “external enemies” were the Greeks who did not want increased tourist competition in Albania and the Iranians, who have no problem with tourist competition, but with Albania, which is one of the main threats to the ayatollahs’ regime. The external enemies have now been joined by “internal enemies” who, in the words of the Prime Minister, are a fascist spirit that “does not need uniforms and weapons. The fascist spirit is the spirit that says: “Albania belongs to Albanians”, therefore, everyone else outside is not welcome”.

Prime Minister Rama may have seen the protesters differently, even if it was based on personal experience. When he was a protester in 1990 and 1991, the leaders of the ruling party initially called those protests the product of external enemies, and yes, among them were the Greeks and Iranians. When the monument to Enver Hoxha was toppled, there must have been a number of leaders who called them fascists, these Albanians who would be like all of Europe. 

When read without prejudice, “Albania belongs to Albanians” means the sovereignty of the citizens of Albania. Those who seek sovereignty do not feel this threatened by Greece, Iran, Jews, Asians, Africans or “polyagents”; they feel that the sovereignty of the country, the right of citizens to decide for it, is threatened by the government. Or more precisely, by the model of capturing the state in a fusion of politics, corruption, and organized crime.

The ultimate beginning of power is when the Leader cannot describe the reality seen from the window.

Fillimi i fundit i një periudhe është kur lind dhe zhvillohet një lëvizje kapilare e protestës si kjo. Pra, kur zhvillohet një lëvizje që nuk ka nevojë për prijës partiak por gjen një artikulim të përbashkët për rininë dhe të gjitha shtresat e vendit, posaçërisht brenda asaj të mesme që nuk ka gjetur identifikim prej militanti politik. Në rrugët e Tiranës dhe disa vendeve të Shqipërisë (me përkrahje edhe nga mërgata aty ku jeton) ditë më ditë rritet numri i protestuesve që kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Rama. Dhe ky numër po rritet jo më nga mungesa e frikës prej reagimit të pushtetit, por nga mungesa e frikës nga vetja, frika se nëse nuk dalin janë duke humbur momentin e tyre historik. Qytetarët që po shtohen në rrugë nuk kanë dilemë a duhet dalë apo jo ngase janë të bindur se po marrin pjesë në një proces të cilit ende nuk ia dinë emrin (revoltë, revolucion, demonstratë) por janë të sigurt se ai proces do të përfundojë me pushtetin e kryeministrit të tanishëm, apo thënë më mirë me natyrën e atij pushteti.
Fillimi i fundit mund të jetë mu ky moment, kur piqet bindja e rrëzimit të një kryeministri a qeverie a rendi - pra të një lloj bindjeje se gjërat nuk do të kthehen aty ku ishin para se të fillonte protesta.

Por fillimi i fundit nuk është fundi.

Kjo protestë mund të marrë përmasa e drejtime të ndryshme. Mund të jetë më e madhe dhe më dinamike (me bllokime rrugësh e të ngjashme, siç u paralajmërua) dhe kjo ka gjasa të ndodhë po aq sa ka gjasa që kryeministri të përpiqet të vazhdojë që ligjërimi i tij i arrogancës t’i mundë britmat për dorëheqje e burgosje.

Kryeministri mund të shpresojë që protesta të shpenzohet pas një kohe apo, siç ndodh në Serbi, që të arrihet një lloj akomodimi jetese me protesta, si një ritual ditor a javor.
Por, fillimi i fundit ka sjellë një rrafsh të ri politik.

Në të kryeministri, që ka legalitetin e pushtetit të fituar me zgjedhje, është duke e humbur legjitimitetin politik. Në rrugë janë njerëz si ai para 36 vjetësh. Çdo ditë e lëvizjes protestuese e përkrahjes qytetare për të është ditë erozioni e legjitimitetit politik për pushtetin i cili është ndërtuar si ofertë mu ndaj asaj klase e cila po proteston.

Në këtë rrafsh lëvizja protestuese është në betejë për të fituar legjitimitet politik. Fillimin tashmë e ka të fituar - të ngrihesh kundër një modeli kapjes së shtetit i ka dhënë dhe po i jep përkrahje gjithnjë e më të madhe. Por, kjo përkrahje do të kërkojë që të transformohet në realitet të ri legjitimiteti e legaliteti. Edhe po të përmbushet nesër kërkesa e dorëheqjes së kryeministrit Rama, në pushtet pasnesër nuk do të jetë një kryeministër e qeveri standardesh të demokracisë skandinave. Mbase ka të këtillë - brenda lëvizjes, parti të ndryshme politike, shoqëri civile - por ata mund të vijnë në pushtet vetëm pas zgjedhjeve të lira e të ndershme. E kapja e tanishme e shtetit është e ndërtuar mu si prodhim dhe pasojë e zgjedhjeve që nuk mund të quhen se përmbushin standardin e të qenit të lira.
Në ditët, javët e ndoshta edhe muajt në vijim në rrafshin e ri politik do të zhvillohet beteja në të cilën kryeministri do të përpiqet të ruajë legjitimitetin e veprimeve e lëvizja protestuese ta fitojë atë. Kryeministrit nuk do t’i ndihmojë arroganca, kontrolli i deritanishëm mediatik e as hapësira ku ka qenë inovativ dhe prijës, ajo e medieve sociale. Arroganca e tij vetëm sa do ta ushqejë lëvizjen protestuese e cila tashmë e ka tejkaluar kryeministrin në medie sociale dhe po vendoset si favorit edhe në televizionet deri dje të afërta me pushtetin.

Lëvizjen e protestës nuk do ta ndihmojë besimi se ka të drejtë; varrezat politike janë të mbushura me vetëbesimin në kauza të drejta.

Lëvizja protestuese e ka të vështirë në këtë moment të projektojë se çfarë është fundi i cili ka filluar tani. Është një lëvizje kapilare, heterogjene që ndoshta do të jetë bërthama e një grupacioni politik të aftësuar për zgjedhje dhe për ta qeverisur vendin; ndoshta jo.

Por, kryeministri është ai që në pozitën të cilën e ka mund ta shohë fundin. Kjo pozitë ia mundëson edhe të marrë pjesë në projektim të tij. Fund quhet ndërprerja e qeverisjes në të cilën janë integruar bashkërisht e pandashëm interesat politike, korrupsioni, elita oligarkike dhe krimi i organizuar në krye të së cilës është garanca autokratike. Fund quhet krijimi i një konsensusi shoqëror, në të cilin do të marrë pjesë edhe ai, për kushte për zgjedhje të lira e të drejta, të pranuara nga të gjithë pjesëmarrësit. 

“Kur papritmas, në mesnatë, ndigjon
nji procesion të padukshëm tue kalue pranë,
me muzikë të përsosun, me zana të hollë,
mos vajto fatin tand, tash që po të len,
që punët të shkuen mbrapsht, që planet tueja
dolën krejt mashtrim;
mos vajto kot për to”.

Constantine Cavafy, the famous Greek poet from Alexandria, thus describes the last night of Mark Antony, the Roman general who had been besieged for a long time by Octavian's forces. The legend described by Plutarch was that after many battles, poetry and music were heard in the streets of Alexandria, there was art and joy, and this was the signal for change. In Cavafy's words, the Albanian prime minister should listen, after political battles, to the art and youth, the music and joy of the streets of Tirana:

“Above all, do not deceive yourself, do not say
that this was a dream, that your ears deceived you;
do not lower yourself with vain hopes like these.
Be like one who has long been prepared,
with the light of courage,
as befits one
who has been found worthy of such a city”.
And, a final message for facing reality and with dignity: 
“Go and sit at the window,
listen with deep longing,
without the arguments and excuses of cowards,
listen – your last pleasure – to the fairies,
the perfect music of this strange procession,
and say goodbye to Alexandria
that is slipping away from you”.

(Constantine Petro Cavafy “God Abandons Antonin”, published in 1911. Here the Albanian form of the phrase was given, an approximation to the non-standard form of the poet's expression in his Greek)
 

Happening now...

ideas