Lajme flash
Revista globale "Foreign Policy": Revolucioni Flamingo, kundër autokratëve Rama-Berisha
21 July 2026, 10:24 / POLITIKË
Ashtu si shumë banorë të Zvërnecit, një komunitet në bregdetin e Shqipërisë, Brunela Mërtiri ka notuar dhe ka bërë plazh në Pishë Poro gjatë gjithë jetës së saj – të paktën deri këtë pranverë, kur u ngritën gardhe me tela me gjemba.
Këto gardhe rrethojnë zonën ku është planifikuar ndërtimi i një resorti turistik luksoz, i cili do të shtrihet në mbi 13 milionë metra katrorë të bregdetit shqiptar, duke përfshirë edhe zona të mbrojtura përreth Lagunës së Nartës dhe Ishullit të Sazanit. Projekti shumë i debatueshëm i resortit të Sazanit mbështetet nga kompani të lidhura me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump, dhe ka marrë mbështetjen e kryeministrit të Shqipërisë, Edi Rama. Punimet nisën në prill, por më pas u pezulluan pas kërkesave për një vlerësim të ndikimit në mjedis dhe hetimeve të nisura nga Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK).
"Kjo është toka ime. Ata nuk e meritojnë të vijnë dhe të marrin tokën tonë, detin tonë, pyllin tonë. Është e jona; nuk është e tyre. Nuk është as e Kastratit, as e Kushnerit, as e Trumpit dhe as e askujt tjetër", tha Mërtiri në një video të bërë së fundmi virale, duke iu referuar Shefqet Kastratit, njërit prej biznesmenëve më të fuqishëm të Shqipërisë, i cili gjithashtu lidhet me projektin.
Videoja e Mërtirit, së bashku me një tjetër ku shihet një i ri duke u tërhequr zvarrë nga efektivë të sigurisë private gjatë një proteste, tregon se sa i madh është bërë zemërimi i shqiptarëve ndaj projektit. Për më shumë se një muaj, dhjetëra mijëra protestues në Tiranë kanë marshuar drejt zyrës së kryeministrit Rama, duke kërkuar anulimin e projektit, dorëheqjen e tij dhe, në përgjithësi, fundin e korrupsionit në një vend që synon anëtarësimin në Bashkimin Evropian.
E quajtur "Revolucioni i Flamingove", në nder të shpendit shtegtar që strehohet në Lagunën e Nartës, kjo konsiderohet lëvizja më e rëndësishme shoqërore në Shqipëri që nga rrëzimi i regjimit komunist në vitin 1991. Ajo është, pa dyshim, një lëvizje e udhëhequr nga Gjenerata Z, që i bashkohet valës së protestave të të rinjve kundër korrupsionit dhe autoritarizmit në rajon, përfshirë Hungarinë, Serbinë dhe vende të tjera.
Megjithëse në pamje të parë lidhet me projektin e resortit, lëvizja është zgjeruar për të artikuluar vizionin e një Shqipërie të re, të përkushtuar ndaj demokracisë, transparencës dhe llogaridhënies. Ajo po mobilizon qytetarë të brezave të ndryshëm dhe nga i gjithë spektri politik, po angazhon edhe diasporën shqiptare dhe po fiton mbështetje nga simpatizantë në Evropë. Megjithatë, protestuesit përballen me një sistem të rrënjosur korrupsioni, klientelizmi, krimi të organizuar dhe me një neglizhencë të gjatë ndaj interesit publik.
I propozuar fillimisht në vitin 2024, projekti parashikon investime prej miliarda dollarësh në dy zona: rreth 1.4 miliardë dollarë për zhvillimin e Ishullit të Sazanit dhe 4.7 miliardë dollarë për zhvillimin e një sipërfaqeje të madhe toke pranë Zvërnecit. Sipas planit të publikuar, aty do të ndërtohen 600 shtëpi në rresht, 520 vila, 1,400 apartamente, një marinë me kapacitet për 350 superjahte, një fushë golfi, si dhe qendra tregtare, restorante e ambiente të tjera.
Rama këmbëngul se një projekt i tillë do të sjellë zhvillimin e nevojshëm në zonë.
"Ata janë investitorë të mëdhenj. Është një shans historik për Shqipërinë", deklaroi ai për Financial Times në qershor. "Nëse nuk do të ishte Jared Kushner... askush nuk do të interesohej për flamingot, për Shqipërinë, për asgjë."
Por shumë banorë vendas e konsiderojnë projektin një marrëveshje korruptive që do të pasurojë vetëm disa investitorë të fuqishëm dhe turistë të pasur, në kurriz të komunitetit lokal, mjedisit dhe perspektivës së Shqipërisë për t'u bërë pjesë e Bashkimit Evropian.
Në një intervistë në podcast gjatë muajit maj, Ivanka Trump tregoi se si ajo dhe Jared Kushner e zbuluan Ishullin e Sazanit, të cilin e përshkroi si "një ishull privat në mes të Mesdheut".
"Notuam deri në ishull, u ngjitëm zbathur deri në majë dhe mbetëm të mahnitur. Që nga ajo ditë, ai ishull ka mbetur në mendjen tonë."
Rrëfimi i saj, që në mediat shqiptare u krahasua me ironi me historinë e Robinson Kruzosë, ka zemëruar shumë banorë vendas. Sazani është një ishull i bukur dhe i pabanuar, i vendosur në hyrje të Gjirit të Vlorës, aty ku takohen detet Adriatik dhe Jon. Megjithatë, ai nuk është aspak një ishull i pazbuluar.
Që nga lashtësia, Sazani ka pasur rëndësi strategjike ushtarake. Gjatë Luftës së Ftohtë ai shërbeu si bazë për nëndetëset sovjetike dhe u mbush me bunkerë e tunele sekrete. Pas mbylljes së bazës ushtarake, në vitin 2010 ishulli u përfshi në Parkun Kombëtar Detar Karaburun-Sazan.
Deri në vitin 2024, shitja ose dhënia me qira e tokave brenda parqeve kombëtare për zhvillime private ishte e ndaluar me ligj. Më pas, Kuvendi i Shqipërisë miratoi Ligjin nr. 21/2024, i cili ndryshoi ligjin e vitit 2017 për zonat e mbrojtura dhe krijoi përjashtime për zhvillime turistike luksoze me pesë yje.
Kërkesa e protestuesve për shfuqizimin e këtij ndryshimi është mbështetur edhe nga anëtarë të Parlamentit Evropian, të cilët miratuan një rezolutë ku kërkohet pezullimi i projektit dhe respektimi i legjislacionit të Bashkimit Evropian për mbrojtjen e mjedisit.
"Nëse projekti vazhdon, Shqipëria do të përballet me probleme serioze gjatë negociatave me Bashkimin Evropian", tha eurodeputetja holandeze Tineke Strik.
Përtej pasojave mjedisore, protestuesit shprehin shqetësime edhe për mënyrën se si projektit i është dhënë statusi i investimit strategjik. Ligji shqiptar për Investimet Strategjike, i miratuar në vitin 2015, i ngarkon shtetit detyrën për të përshpejtuar procedurat administrative të projekteve të tilla, si edhe për të mbështetur zhvillimin e infrastrukturës së nevojshme.
Vendimi për t'i dhënë statusin e investitorit strategjik kompanisë Atlantic Incubation Partners, e lidhur me Jared Kushner dhe përgjegjëse për planifikimin e resortit, parashikon që Ministria e Mbrojtjes – pra taksapaguesit shqiptarë – të mbulojë kostot e pastrimit të mbetjeve ushtarake në Ishullin e Sazanit.
Sazani nuk është një vend i lehtë për t'u zhvilluar si resort luksoz. Ishulli nuk ka furnizim me ujë të pijshëm dhe as sistem kanalizimesh. Për më tepër, në të gjenden ende municione të periudhës sovjetike dhe mina të pashpërthyera.
Protestuesit janë të shqetësuar se fondet publike mund të përdoren për t'u krijuar mundësi miliarderëve të huaj të zhvillojnë një biznes që nuk do të sjellë përfitime reale për komunitetin vendas. Aktualisht, rreth 2,000 turistë vizitojnë ishullin çdo ditë, por shumë pak shqiptarë do të kishin mundësi të përballonin çmimin e një dhome në resortin luksoz, i cili mund të arrijë sa paga mujore e një qytetari mesatar.
Për protestuesit, ky është një shembull i zhvillimit përmes shpronësimit, ku prona publike – ose prona me status të paqartë – përdoret për përfitimin e një numri të vogël individësh.
Një tjetër pengesë e mundshme për projektin është hetimi i SPAK-ut mbi dyshimet për falsifikimin e dokumenteve të pronësisë për disa parcela të shitura kompanisë Sazan Real Estate Development, zhvillueses së projektit.
Një duzinë banorësh të Zvërnecit pretendojnë se janë pronarët e ligjshëm të tokave që, sipas tyre, janë shitur nga biznesmeni shqiptaro-amerikan Artur Shehu, me bazë në Miami. Mosmarrëveshja vazhdon të shqyrtohet në gjykatë.
Sistemi gjyqësor në Shqipëri është kritikuar prej vitesh për korrupsion, ndërsa konfliktet e pazgjidhura mbi pronësinë janë të shumta, si pasojë e legjislacionit kontradiktor për kthimin dhe kompensimin e pronave pas rënies së regjimit komunist.
Deri tani, Jared Kushner dhe kompanitë e lidhura me të nuk janë objekt i këtyre hetimeve. Megjithatë, nëse SPAK konfirmon falsifikimin e dokumenteve të pronësisë, zhvillimi i mëtejshëm i projektit në zonën e Zvërnecit, ku parashikohet pjesa më e madhe e ndërtimeve, mund të bllokohet.
Shfuqizimi i Ligjit nr. 21/2024 dhe rishikimi i ligjit për Investimet Strategjike janë dy nga kërkesat kryesore të Revolucionit të Flamingove. Sipas protestuesve, këto masa do të siguronin që mbrojtja e mjedisit dhe politikat e investimeve të ishin në përputhje me standardet e Bashkimit Evropian.
Presioni i Bashkimit Evropian e ka detyruar tashmë qeverinë shqiptare të pezullojë përkohësisht punimet, në mënyrë që të kryhet një vlerësim i plotë i ndikimit në mjedis.
Ndërkohë, protestuesit po kërkojnë gjithnjë e më fort edhe dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama. Megjithatë, ai ka siguruar mandatin e tij të katërt radhazi pas zgjedhjeve të vitit 2025, ku fitoi mbi 53 për qind të votave.
Vëzhguesit ndërkombëtarë i cilësuan zgjedhjet përgjithësisht konkurruese, por evidentuan edhe "parregullsi serioze", përfshirë raste të frikësimit të votuesve dhe akuza për blerje votash.
Në mungesë të një opozite të fortë, dorëheqja e qeverisë aktuale mbetet një skenar pak i mundshëm.
Megjithatë, lëvizja ka sjellë një ndryshim të dukshëm në peizazhin politik shqiptar. Protestuesit kërkojnë që si Edi Rama, ashtu edhe Sali Berisha – ish-president, ish-kryeministër dhe kreu aktual i opozitës – të mbajnë përgjegjësi para drejtësisë.
Ata akuzojnë të dy partitë kryesore politike se kanë ndërtuar një sistem të bazuar në autoritarizëm dhe klientelizëm. Pavarësisht rivalitetit të tyre politik, sipas protestuesve, si Rama ashtu edhe Berisha kanë përdorur mekanizma të ngjashëm patronazhi për të fituar zgjedhjet dhe kanë ndjekur politika të ngjashme për të tërhequr investime të huaja.
Ligji për Investimet Strategjike i qeverisë Rama shihet si vazhdim i nismës "Shqipëria 1 Euro" të qeverisë Berisha, e cila synonte të tërhiqte investitorë të huaj përmes dhënies së aseteve publike me kosto shumë të ulët.
Me sa duket, Revolucioni i Flamingove po e zgjeron me shpejtësi fokusin e tij përtej projektit të resortit. Duke vepruar kështu, ai po sjell një lloj çlirimi shoqëror. Marshimet e mbrëmjes përgjatë bulevardit kryesor të Tiranës janë shndërruar në një hapësirë bashkimi, ku po krijohet një ndjenjë komuniteti përtej ndarjeve politike dhe brezave.
Ambientalistë të Gjeneratës Z, feministë, aktivistë progresistë, pronarë tokash dhe qytetarë të moshave të ndryshme protestojnë krah për krah, duke shprehur shqetësimet e tyre për sfidat e përbashkëta që, sipas tyre, e kanë bërë jetën e përditshme gjithnjë e më të vështirë.
Lëvizjes i janë bashkuar edhe shumë anëtarë të diasporës shqiptare. Rreth 1.2 milionë shqiptarë – afërsisht 44 për qind e popullsisë aktuale – kanë emigruar që nga viti 1990, kryesisht për shkak të mungesës së mundësive ekonomike dhe mungesës së një rrjeti të mjaftueshëm mbështetës.
Në pankartat dhe deklaratat e tyre, protestuesit lidhin korrupsionin e përhapur me problemet e thella sociale dhe ekonomike që, sipas tyre, shteti u ka shkaktuar qytetarëve ndër vite.
"Arsyeja pse fillova të protestoja ishte fakti që prona ime po më merret. Por sot jam në shesh për një kauzë shumë më të madhe se prona ime… për të rritur djalin tim me dinjitet në Shqipëri. Djali im ka lindur në Holandë dhe unë zgjodha ta sjell përsëri për ta rritur këtu, por dua ta rris sipas standardeve të Bashkimit Evropian", tha Luciana Kokaj, një nga protestueset më të zëshme.
Nuk është ende e qartë se çfarë ndikimi do të kenë protestat në vetë projektin e resortit. Megjithatë, ato kanë tërhequr tashmë vëmendjen e Bashkimit Evropian dhe, duke pasur parasysh rëndësinë që ka procesi i anëtarësimit për Shqipërinë, Rama mund të vazhdojë t'i përgjigjet presionit të Brukselit.
Po ashtu, jehona ndërkombëtare e Revolucionit të Flamingove mund ta shtyjë Jared Kushnerin të tërhiqet nga projekti, ashtu siç ndodhi me një investim të ngjashëm në Serbi, pas protestave dhe hetimeve që e shoqëruan atë.
Megjithatë, sfidat që lidhen me ndryshimin e sistemit politik janë shumë më të mëdha. Struktura horizontale e Revolucionit të Flamingove është njëkohësisht forca dhe dobësia e tij.
Duke refuzuar të gjitha partitë tradicionale, lëvizja ka arritur të fitojë mbështetje nga qytetarë me bindje të ndryshme politike. Por, në të njëjtën kohë, ajo ende nuk ofron një alternativë të qartë politike përtej kërkesës për dorëheqjen e Ramës.
Protestuesit duhet të artikulojnë një vizion më konkret për zhvillimin ekonomik të vendit, të mbështetur në konkurrencë të ndershme, investime në infrastrukturë dhe forcimin e institucioneve të mirëqenies sociale.
Çdo vizion për të ardhmen politike të Shqipërisë duhet të përfshijë një strategji të qartë për çmontimin e rrjeteve të klientelizmit që kanë depërtuar në institucionet shtetërore.
Po ashtu, çdo forcë e re politike duhet të ndërtojë mekanizma të brendshëm që shmangin përqendrimin e pushtetit në duart e figurave dominuese, siç kanë qenë Sali Berisha dhe Edi Rama.
Shqiptarët, sipas protestuesve, janë lodhur nga politika autoritare, nga liderët arrogantë dhe nga investitorët e huaj miliarderë që ndikojnë në të ardhmen e vendit.
Revolucioni i Flamingove mund të jetë vetëm fillimi i një epoke të re për Shqipërinë./ Përkthehu Alfapress.al nga "Foreign Policy"
Po ndodh...
Protesta dhe dezertorët në PS dhe PD
Nga Indrit Gjyzeli
ide
top
receta Alfa
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128