FLASH NEWS
Kosovo loses its way towards renewable energy
2026-02-03 18:59:23 / KOSOVA
Six hundred thousand tons. That's approximately how much coal the Kosovo Energy Corporation (KEK) extracts per month.
But, this amount extracted, processed and transformed into electricity has not been enough in recent winters to cover the needs of consumers in Kosovo.
This is because almost the entire burden of electricity supply is shouldered by two outdated power plants, Kosovo A and Kosovo B.
A KEK engineer told Radio Free Europe that, regardless of whether more coal is extracted from the billions of tons available, the two power plants do not have the capacity to produce more electricity, A2 reports.
About two decades ago, Kosovo planned to build a new thermal power plant, Kosova e Re, to increase production. But after the World Bank withdrew from the project in 2018 and the failure of the agreement with Countour Global in 2020, this project was not realized.
For Faruk Foniqi, an environmentalist and expert at the organization Sustainability Leadership Kosovo, Kosovo should now aim to rehabilitate itself from its dependence on coal.
He justifies this request with the consequences for public health, air pollution through the release of fine particles and greenhouse gases, pollution of agricultural lands, groundwater, etc.
"This is an outdated energy model, which is very polluting and harmful," Foniqi tells REL.
In line with this, in 2020, Kosovo became one of the countries that signed the Green Agenda Declaration, pledging to be completely decarbonized by 2050 - that is, to produce energy only from renewable sources, such as wind, sun, and water.
But, drawn by the project for a new coal-fired power plant and without projects to significantly increase renewable energy capacities, Kosovo currently relies on imports to cover its demands.
This, according to Dardan Abazi, from the Institute for Development Policy (INDEP), is not necessarily problematic.
"We are not self-sufficient in tomatoes, potatoes, or oil. We won't be self-sufficient in energy either," he tells REL.
According to Abazi, the problem lies in the dependence on a single energy producer: KEK.
He says that Kosovo must move beyond the idea of the state producing, distributing and billing its own energy.
"The Electricity Supply Operator (KESCO) offers an extraordinary advantage to KEK and no other supplier can realistically enter the market," says Abazi.
Thus, he proposes a type of liberalization of the energy market and integration into the regional and European energy market, where a cooperation treaty with Albania could be reached.
Albania, which produces energy only from renewable sources, is mainly dependent on hydroelectric power plants.
Nga i gjithë rajoni i Ballkanit Perëndimor, Kosova është më së shumti e varur nga qymyri.
Foniqi, gjeograf, tregon se Kosova ka potencialin kryesor për prodhim të energjisë diellore nëpër zonat ku tokat bujqësore janë të një cilësie më të ulët.
Ai sheh potencial edhe në prodhimin e energjisë përmes turbinave të erës, por thekson se zonat kryesore me kapacitet më të madh për prodhim janë ato ku shtrihen parqet kombëtare. Ai thotë se, megjithatë, kjo s'duhet ta pengojë zhvillimin e parqeve të erës.
Kosova ka realizuar vetëm një ankand përmes të cilit ka synuar realizimin e një parku solar me kapacitet prodhimi prej 100 megavatesh në orë, në Kramovik të Rahovecit, në jug të Kosovës. Projekti ende nuk është finalizuar.
Ndërkohë, janë finalizuar dy parqe të erës, në Kamenicë dhe në Bajgorë, ndërsa potencial është parë edhe në Çyçavicë, Zatriq, Budakovë dhe Kozhicë.
Por, kjo nuk është e mjaftueshme për të ecur drejt dekarbonizimit më 2050, sipas Abazit nga INDEP-i.
Ai kërkon që sa më shpejt të hartohet dhe miratohet në Kuvend Strategjia Dalëse nga Qymyri dhe të miratohet Plani Kombëtar për Energji dhe Klimë.
Fillimisht, thekson ai, Qeveria e Kosovës duhet ta ketë një plan të qartë për afatet kohore drejt këtij synimi.
“Nuk mund të mendojmë të shkojmë deri më 2050 me thëngjill dhe pastaj të zgjohemi një të hënë, në mëngjes, dhe të themi që nga sot s’do të përdorim thëngjill”, thotë Abazi.
Radio Evropa e Lirë ka dërguar pyetje për këtë çështje te Ministria e Ekonomisë, në kuadër të së cilës funksionon Departamenti i Energjisë, por nuk ka marrë përgjigje.
Tash e një vit, Kosova funksionon me qeveri në detyrë, të udhëhequr nga Albin Kurti i Lëvizjes Vetëvendosje. Zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 28 dhjetorit të vitit të kaluar i fitoi sërish LVV-ja, me përkrahje mbi 50 për qind.
Ministria e Ekonomisë ka subvencionuar faturat e energjisë elektrike për familjet që janë konsideruar të cenueshme dhe për ata që kanë kursyer, mirëpo statistikat tregojnë se është një pjesë e vogël e konsumatorëve që shpenzojnë një pjesë të madhe të energjisë, pa e kursyer atë.
Kjo ministri publikoi vetë disa të dhëna që tregonin se, në janar të vitit 2025, rreth 30 për qind e gjithë energjisë së konsumuar në Kosovë shpenzohej nga 9 për qind e konsumatorëve.
Problem kyç vazhdon të mbetet ngrohja gjatë muajve të dimrit, pasi që një pjesë e madhe e qytetarëve të Kosovës varen nga ngrohja përmes energjisë elektrike.
Sipas Abazit, kjo do të thotë se investimet shtetërore duhet fillimisht të foksuohen në efiçiencë të energjisë dhe, pastaj, konsumatorët privatë të jenë edhe vetë të përfshirë në prodhim të energjisë.
Si mund të bëhet kjo? Për shembull, duke vendosur panele solare, që transformojnë rrezet e diellit në energji elektrike, në kulmet e shtëpive.
Hasim Gashi, nga kompania Muqa Solar Company, tregon se shumë konsumatorë që prodhojnë energjinë që shfrytëzojnë përmes paneleve solare në shtëpi, veçanërisht gjatë verës, paguajnë vetëm tarifën prej 3 eurosh për kyçje në rrjetin e energjisë.
Ndërsa, gjatë dimrit, ai thotë se për bizneset dhe individët me të cilët bashkëpunojnë, mbulueshmëria e konsumit përmes energjisë nga panelet solare sillet rreth 50 për qind.
Në vitet e fundit, kur çmimi i energjisë elektrike është rritur vazhdimisht, Ministria e Ekonomisë në Kosovë ka ofruar mbulimin e një pjese të kostos së instalimit të paneleve solare nëpër shtëpi.
“Ka pasur diçka, por janë vlera tepër të vogla dhe jostimuluese. Edhe ka pasur disa pengesa gjatë marrjes së lejeve dhe licencave. Është punuar domethënë, por jo mjaftueshëm”, thotë Gashi për REL-in, duke theksuar pengesat burokratike në proces.
Sipas të dhënave të Zyrës së Bashkimit Evropian për Statistika (Eurostat) nga tetori i vitit të kaluar, vetëm rreth 18 për qind e qytetarëve të Kosovës thonë se janë të mirinformuar me problemet që lidhen me ndryshimet klimatike.
Edhe pse kjo është më e ulët se mesatarja e Bashkimit Evropian (23 për qind), kosovarët shprehen më të gatshëm për fokusimin e energjisë në burime të ripërtëritshme.
Në mesin e burimeve të ripërtëritshme të energjisë hyn edhe ajo e prodhuar nga hidrocentralet. Megjithatë, ky burim ka hasur në më shumë rezistencë nga banorët lokalë dhe ambientalistët.
Ankesat kryesore nxiten nga dëmet që u janë shkaktuar lumenjve dhe zonave përreth hidrocentraleve të ndërtuara. Rasti i hidrocentralit të ndërtuar në Deçan kishte shkuar deri në Gjykatë Kushtetuese, për shkak të parregullsive në lejet e dhëna për operim.
Xhevat Ahmetaj, menaxher i përgjithshëm i hidrocentralit në Radac të Pejës, thotë se kapaciteti i Kosovës për të prodhuar energji nga hidrocentralet është i ulët.
Megjithatë, ai shton se qytetarët duhet ta kenë një gjë në mendje: që hidrocentralet duhet të lejohen të funksionojnë duke respektuar rregullat e operimit ashtu që të mbrohet mjedisi.
Sipas tij, prodhimi i rrymës përmes hidrocentraleve duhet të shihet thjesht si “disa lopata më pak thëngjill në termocentrale”.
“Në Kosovë shfrytëzohet kryesisht uji i të reshurave të shiut dhe kur shkrihet bora. Ne këta ujëra i shohim vetëm duke na vërshuar në qytete. Ai është uji që duhet të shfrytëzohet për prodhim të energjisë”, thotë Ahmetaj për REL-in.
Por, Foniqi, i cili ka analizuar të dhënat e reshjeve në Kosovë, thotë se shumica e lumenjve në vend nuk kanë rrjedhë konstante të mjaftueshme për prodhim të energjisë, për shkak se reshjet tani janë sporadike.
Për këtë arsye, ai thekson se fokusi duhet të jetë tek energjia solare dhe ajo e erës.
"Hidroenergjinë mund ta shohim si burim ndihmës, jo si zgjidhje kryesore për sistemin energjetik. Ajo ka përparësi sepse prodhon energji me emetime të ulëta dhe ndihmon në stabilizimin e rrjetit, por njëkohësisht Kosova është vend me burime ujore të ndjeshme dhe të paqëndrueshme", thotë Foniqi.
He adds that only some of those with higher water levels, like Radac, can operate as hydroelectric power plants, at low capacity.
For Abazi from INDEP, it is important to have a concrete strategy and adequate investments, since, as he says, "the energy sector cannot be developed through patchwork."
"We are immersed in energy poverty and this comes from stagnation - from investments in efficiency, which would reduce demand, to investments in production, which would decentralize production," Abazi concludes./ REL
Happening now...
ideas
Hasimja kërkon të
Nga Neritan Vladi
For the reform parties, the government and the opposition
Nga Artan Fuga
top
Alfa recipes
TRENDING 
services
- POLICE129
- STREET POLICE126
- AMBULANCE112
- FIREFIGHTER128