Një luftë për zgjedhje: Basti amerikan në Iran dhe rreziku i një paqeje të humbur

Vendimi i presidentit Trump për të hyrë në luftë kundër Iranit, nuk ka ardhur si përgjigje ndaj një kërcënimi të menjëhershëm ekzistencial. Ai nuk është produkt i një sulmi të papritur, as i një ultimatumi të paevitueshëm. Përkundrazi, është një zgjedhje strategjike – një luftë e ndërmarrë sepse mund të bëhej, jo sepse duhej bërë menjëherë.

Kjo është pikënisja e domosdoshme për të kuptuar çfarë po ndodh.

Administrata amerikane dhe aleati i saj i vetëm i hapur në operacion, Israel, kanë artikuluar terma si “kërcënim imminent” dhe “goditje parandaluese”. Megjithatë, vetë argumentimi publik ka qenë i turbullt. Akuzat ndaj Teheranit – nga mbështetja për organizata të armatosura e deri te sulmet indirekte ndaj trupave amerikane në të kaluarën – janë të njohura dhe në shumë raste të dokumentuara. Por ato përbëjnë një dosje historike, jo domosdoshmërisht një casus belli urgjent.

Kjo luftë duket më shumë si një përpjekje për të riformatuar ekuilibrin e pushtetit në Lindjen e Mesme përmes ndryshimit të regjimit në Teheran. Dhe këtu fillojnë dilemat serioze.

Askush nuk mund të mohojë natyrën represive të regjimit iranian. Protestat e viteve të fundit janë shtypur me brutalitet. Aktivistë janë burgosur, qytetarë janë vrarë, liritë civile janë kufizuar sistematikisht. Brenda Iranit ka miliona njerëz që e dëshirojnë fundin e teokracisë. Por dëshira morale për ndryshim nuk është e njëjtë me realizueshmërinë strategjike të tij.

Historia e dekadave të fundit është e pasur me paralajmërime.

Në Iraq, rrëzimi i regjimit në vitin 2003 u realizua ushtarakisht me shpejtësi. Por mungesa e një plani koherent për rendin pasues krijoi vakum sigurie, shpërbëri institucionet dhe çoi në konflikt sektar që destabilizoi të gjithë rajonin. Në Afghanistan, pas dy dekadash investimesh ushtarake dhe politike, talebanët u kthyen në pushtet. Në Libya, rrëzimi i diktatorit nuk prodhoi shtet funksional, por fragmentim dhe luftë të vazhdueshme mes fraksioneve.

Këto raste nuk janë identike me Iranin, por tregojnë një ligj të hekurt të ndërhyrjeve: është relativisht e lehtë të shkatërrosh; është jashtëzakonisht e vështirë të ndërtosh.

Në rastin iranian, sfidat janë edhe më të mëdha. Vendi ka rreth 92 milionë banorë – dy herë e gjysmë më shumë se Iraku. Nuk ekziston një opozitë e organizuar dhe e armatosur që të marrë menjëherë kontrollin në rast kolapsi të regjimit. Nuk ka një koalicion të gjerë ndërkombëtar që të mbështesë operacionin dhe tranzicionin. Përveç Izraelit, shtetet e Gjirit që e frikësohen Teheranin nuk janë përfshirë hapur në ofensivë.

Prandaj supozimi se bombardimet intensive do të dobësojnë mjaftueshëm strukturën e pushtetit sa që populli do ta përmbyllë vetë ndryshimin, është një bast shumë i rrezikshëm.

Një skenar optimist ekziston. Një fushatë ajrore e dizajnuar me saktësi kirurgjikale mund të paralizojë Gardën Revolucionare, të godasë zinxhirët komandues dhe të shkaktojë dezertime masive. Një lëvizje opozitare mund të organizohet shpejt, të krijojë struktura tranzicioni dhe të shmangë luftën civile. Fuqitë rajonale mund të përmbahen nga ndërhyrja. Në këtë version, Irani do të hynte në një fazë transformimi të kontrolluar drejt një sistemi më të hapur.

Por probabilitetet janë më kokëforta se shpresat.

Regjimet autoritare zakonisht kanë tolerancë të lartë ndaj dhimbjes. Ato mund ta shfrytëzojnë agresionin e jashtëm për të mobilizuar nacionalizmin dhe për të konsoliduar radhët. Në vend që të shembet, regjimi mund të ashpërsohet, të intensifikojë represionin dhe të mbijetojë. Ose, në rast se bie, vakuumi mund të mbushet nga një juntë ushtarake edhe më e mbyllur, ose nga një konflikt i brendshëm mes fraksioneve.

Një tjetër rrezik i madh është përshkallëzimi rajonal. Irani ka kapacitet të dëmtojë linjat e transportit detar, të godasë përfaqësuesit e interesave perëndimore në rajon dhe të aktivizojë rrjete aleatësh jo-shtetërorë. Në një cikël hakmarrjesh të ndërsjella, konflikti mund të zgjerohet përtej llogaritjeve fillestare.

Dimensioni institucional amerikan shton një shtresë tjetër shqetësimi. Lufta është nisur pa një debat të plotë kombëtar, pa një autorizim të qartë të Kongresit dhe pa ndërtim të një koalicioni të strukturuar ndërkombëtar. Kjo e bën ndërmarrjen jo vetëm të rrezikshme ushtarakisht, por edhe të brishtë politikisht. Nëse operacioni përballet me humbje të konsiderueshme ose me reagim negativ të opinionit publik, presioni për tërheqje të shpejtë mund të krijojë pikërisht skenarin e braktisjes – ku një popull i nxitur për rebelim mbetet pa mbështetje.

Për publikun shqiptar, kjo krizë nuk është thjesht lajm ndërkombëtar i largët. Shqipëria dhe Kosova janë pjesë e arkitekturës euro-atlantike; çdo përshkallëzim i madh në Lindjen e Mesme ndikon në çmimet globale të energjisë, në stabilitetin e tregjeve dhe në prioritetet strategjike të NATO-s. Për më tepër, debati mbi “ndryshimin e regjimeve nga jashtë” prek drejtpërdrejt diskutimet tona mbi sovranitetin, ndërhyrjen dhe rendin ndërkombëtar.

Thelbi i çështjes mbetet ky: regjimi iranian mund të jetë i padrejtë, represiv dhe destabilizues. Por drejtësia morale e objektivit nuk është garanci për zgjedhjen e mençur të mjetit. Luftërat e zgjedhura nuk gjykohen vetëm nga qëllimi, por nga aftësia për të menaxhuar pasojat.

Në fund të fundit, rreziku më i madh në këto ndërmarrje nuk është dështimi spektakolar, por suksesi i papërgatitur. Të rrëzosh një regjim dhe të mos dish çfarë vjen më pas është formula më e sigurt për kaos afatgjatë.

Nëse ky operacion është një bast, atëherë është nga ata baste ku fitimi është i rrallë dhe humbja shpeshherë shumë më e kushtueshme se ç’ishte parashikuar. Dhe në politikën ndërkombëtare, ndryshe nga tryeza e lojës, faturat e gabuara paguhen me destabilizim, jetë njerëzish dhe dekada pasigurie.

Po ndodh...

14:19 Fjalëkryq

Schema libero 28 febbraio

13:31 BOTA

Arrestimi që tronditi elitën e Podgoricës: Kush është Aco Gjukanoviç, vëllai i ish- Presidentit të Malit të Zi

13:22 POLITIKË

Sulmet ndaj Iranit/ Rama i jep mënd SHBA: Garda Revolucionare Iraniane të shpallet organizatë terroriste

13:20 POLITIKË

“Rama kufomë politike, do ta kallim!”, Berisha tregon skenarët e protestës së opozitës: Do të ketë revoltë! Kryengritja do të njohë dimensione të reja

13:09 BOTA

Rritet bilanci i viktimave në Iran, shkon në 24 numri i personave që humbën jetën në sulmet në qytetin e Minabit

12:49 BOTA

7 raketa goditën zyrën e Ali Khameneit në Teheran, ku është fshehur Lideri Suprem i Iranit?

12:29 BOTA

Superarma e Jerusalemit, Izraeli aktivizon “Horpen e Davidit” kundër raketave iraniane

12:19 AKTUALITET

Dyshohet se u hodh nga kanionet e Osumit, gjendet pas 10 ditësh kërkimesh trupi i pajetë i 42-vjeçarit

Nga Irena Beqiraj 12:18 IDE

Pse njerëzit e mirë nuk qëndrojnë në politikën shqiptare?

Nga Irena Beqiraj

12:08 POLITIKË

Panik në Vlorë! Kova me lëndë kimike bëhet rrezik për shpërthim, ambientalisti ngre në këmbë policinë: Do e përdorja për eksperimente

12:04 POLITIKË

Protesta kombëtare e PD, reagon policia: Nuk marrim përsipër tubimin

11:52 SPORT

Nga futbolli i fëmijërisë te San Siro/ Andi Lila tregon momentet kyç që i ndryshuan jetën

11:46 POLITIKË

Protestë pa fjalime/ Zbulohen skenarët e revoltës së demokratëve

11:37 BOTA

Sulmet SHBA-Izrael ndaj Iranit, reagon Rusia: Negociatat ishin shpërqendrim

Dua të lexoj më shumë lajme