Lajme flash
Flokë si krifë kali
22 Shkurt 2026, 20:25 / JETË
Shënime mbi romanin "Kafene Monaliza" e Astrit Hykaj
A ju ka ndodhur ndonjëherë të kaloni në rrugë, dhe ndërkohë, pamja që ju shfaqet para syve, ju sjell imazhe nga një kohë tjetër, kur ishe tjetër njeri, tjetër qenie? Dhe ajo pamje, ajo kthesë e vogël në rrugë, ato dy shkallë të vogla mbi trotuar para një dere kafeneje që nuk është e njëjta, dhe papritur ti sheh një djalë të ri, me flokë si krifë kali, ndërsa ecën me hapa të shpejtë drejt askundit, pa e ditur se ku do të jetë qëllimi?
Ndërkohë që shfletoja romanin “Kafene Monaliza” të Astrit Hykajt, unë pashë veten time të re në vitet nëntëdhjetë; poet, flokëzi, plot ëndrra, student i vonuar, dashnor, rebel, ndërkohë në sfond dëgjoja Billie Jean të Michael Jackson. Vazhdova ta ndjek veten rrugëve të Tiranës, si hije në Rrugën e Elbasanit, pastaj tek Filologjiku deri tek Godinat e Qytetit Studenti, dhe ndiqja me sy hijet e vajzave të atyre viteve, që nuk e di pse, por më ngjanin me lulet e egra, të vrazhda dhe të virgjëra njëkohësisht. Pastaj u ktheva përsëri në këmbë, deri tek Akademia e Arteve, dhe m’u kujtua ajo vajza e bukur që kurrë nuk ia mësova emrin, ulur në shkallët e gurta të Akademisë, të cilës i kisha dhuruar një tufë me trëndafila, pa asnjë arsye të dukshme, vetëm sepse ishte krijesa më e bukur që kisha parë ndonjëherë.
Kjo është “Kafene Monaliza”. Një roman që të tërheq përdore dhe të çon drejt një kohe që nuk ekziston më, por që ende rreh brenda zemrës. Dhe bash kur ti zhytesh faqeve të romanit, ´padashur të del nga shpirti një 'oh' e thellë dhe e gjatë, si një rënkim i dhimbshëm për veten tënde të re, tretur rrugëve të qytetit të vetëm, në të cilin ti ke parë ëndrrat më të bukura në botë.
Kjo botë ka dritëhije të brishta dhe të dhimbshme; midis ëndrrës dhe zhgëndrrës, midis lirisë së sapozbuluar dhe boshllëkut që shkakton zhgënjimi. Ti nuk e di, nuk e kupton, nuk e ndjenë se ku i humbe ëndrrat e tua. Vërtetë, ku shkuan ato? Nga u tretën, ku i humbëm?!
Më kujtohen shëtitjet drejt tregut të dollarit pranë Bankës së Shqipërisë. Një skenë e çuditshme, pothuaj sureale: burra me sy të mprehtë që flisnin me gjysmë zëri, matrapazë që shisnin dhe blinin gjithçka - dollarë të rrudhosur, marka gjermane, ora të përdorura, cigare të huaja, pasaporta, dhrahmi, kuleta, çanta, brisqe, florinjë, argjend dhe bizhuteri bakri. Teatri i improvizuar i lirisë, ku çdokush shiste të njëjtat gjëra, dhe blinte të njëjtat gjëra. Aty gjeje mashtrues me shumicë dhe prestigjiatorë, që të mashtronin sy më sy, që të vidhinin gjysmën e parave kur t'i numronin para syve.
Tirana ishte njëlloj kaosi perfekt dhe i egër. Kafene të vogla që lindnin brenda natës; muzikë, tym duhani e raki, flokë të gjata, xhinse të grisura, libra të grisur faqesh që kalonin dorë më dorë, dashuri të papritura që fillonin në trotuar dhe mbaronin tek Stacioni i Trenit. Të gjithë ishim pak të çmendur, pak të uritur, shumë ëndrrimtarë, të dashuruar me idenë e dashurisë së madhe, por pa ide të qarta për jetën tonë.
Dhe mbi të gjitha, ishte ndjenja e ikjes. Miqtë zhdukeshin papritur nga troturaret, duke lënë bosh tavolinat nëpër kafene. Italia ishte fjala magjike që tërhoqi si Circja në fund të Adriatikut rremtarët e gomoneve, ndërsa malet e egra të jugut mes Greqisë dhe Shqipërisë janë larë me gjak ëndrrimtarësh. Tej, shumë përtej shtrihej Europa një horizont që dukej i prekshëm dhe i largët njëkohësisht. Shpesh nuk kishte as lamtumira; njerëzit thjesht nuk shfaqeshin më. Dhe qyteti vazhdonte të jetonte me boshllëqet e tyre.
Romani i Hykajt e rikthen këtë botë plotë nostalgji dhe jetë, me një rrëfim në dukje të ftohtë, por që të godet fort dhe papritur, pikërisht sepse nuk është i ftohtë. Sepse Hykaj nuk dramatizon rrëfimin; ai e rrëfen tretjen me njëlloj "ftohtësie" që në fakt është një valë e parezistueshme malli. Për veten, për kujtimet e tua, për rininë tënde të humbur detrave dhe një Europe që akoma mbetet larg nesh.
Dhe ndërsa e lexon, e kupton se ajo kohë, sado e ashpër, kishte një bukuri që sot duket e pamundur të rikthehet. Sepse ishte një kohë kur gjithçka ishte e papërfunduar, kur çdo mëngjes dukej si fillim i ri, kur edhe varfëria kishte një dritë të çuditshme mbi të, sepse askush nuk e dinte ende se ku do të përfundonte rruga. Ajo kohë është e mbytur nga malli. Dhe dashuria.
Ndoshta kjo është arsyeja pse ai brez mbetet brezi më ëndrrimtar i Shqipërisë. Jo sepse kishte më shumë talent apo më shumë fat, por sepse u gjend në një çast historik kur gjithçka u shemb dhe gjithçka duhej imagjinuar nga e para. Dhe imagjinata u bë mënyra jonë për të mbijetuar.
Romani “Kafene Monaliza” është një udhëtim kujtimesh që të rrëmben padashur, të çon nëpër rrugë ku mendon se nuk do të kthehesh më, dhe papritur të vendos përballë vetes së dikurshme - atij djalit që ecën shpejt, me flokë si krifë kali, drejt një të ardhmeje që nuk e njeh ende, por që e ndjen se duhet ta ndjekë, edhe nëse kjo rrugë e çon larg, shumë larg, deri atje ku ëndrrat bëhen kujtim dhe kujtimi bëhet një formë tjetër e jetës.
Ndoshta kjo është arsyeja pse “Kafene Monaliza” nuk lexohet si histori e një personazhi, por si kujtesë e një brezi që nuk pati kohë të rritej gradualisht - por u hodh menjëherë mes dallgëve të jetës.
Unë sapo e pashë përsëri atë vajzën që nuk ia di emrin tek shkallët e Akademisë së Arteve. Ulur aty në shkallët e gurta, mbi libra. Me tufën e tharë të trëndafilave që ia kisha dhuruar, ndërsa më shikonte me habi, gëzim dhe frikë, duke përkëdhelur me buzën si gjak petalet e kuqe. Dhe përsëri largohem pa e pyetur për emrin.
Shkurt, 2026
Po ndodh...
ide
top
receta Alfa
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128