Lajme flash
Irani sot: Kriza e një shteti ideologjik dhe fundi i frikës
15 Janar 2026, 13:00 / IDE
Ajo që po ndodh sot në Iran nuk është thjesht një valë protestash ciklike, as një shpërthim emocional i përkohshëm i pakënaqësisë popullore. Irani po përjeton një krizë shumë më të thellë: Krizën e legjitimitetit të një shteti ideologjik, i ndërtuar mbi frikë, mit dhe mobilizim të përhershëm kundër një “armiku të jashtëm”. Kur ky model lodhet, nuk rrëzohet me një goditje–por gërryhet nga brenda.
Për lexuesin shqiptar, ky është një moment që meriton vëmendje jo vetëm si ngjarje ndërkombëtare, por si pasqyrë historike. Sepse shumë nga mekanizmat që po shemben sot në Iran i kemi njohur edhe ne, në forma të tjera, në shekullin XX.
Kush sundon realisht Iranin
Në Iran, pushteti real nuk ndodhet te qeveria apo parlamenti që shfaqen në televizor. Ai është i përqendruar te figura e Ali Khamenei, Lideri Suprem, një autoritet teokratik që kontrollon ushtrinë, drejtësinë, mediat dhe vendimmarrjen strategjike. Zgjedhjet ekzistojnë, por janë rreptësisht të filtruara; politika është dekor, jo burim sovraniteti.
Shtylla e dytë e regjimit është Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), një strukturë që nuk është thjesht ushtri. IRGC kontrollon sektorë kyç të ekonomisë – nga nafta te ndërtimi, nga portet te kontratat publike – duke u shndërruar në një oligarki ideologjike me armë. Kjo është arsyeja pse kriza ekonomike nuk është thjesht rezultat i sanksioneve; ajo është edhe pasojë e një sistemi ku ekonomia është nënshtruar logjikës së pushtetit, jo të zhvillimit.
Pse shpërtheu zemërimi
Protestat e fundit nisën me kërkesa ekonomike: inflacion i egër, rënie e vlerës së monedhës, papunësi masive e të rinjve, zhdukje e shtresës së mesme. Por shumë shpejt ato u shndërruan në diçka tjetër. Parullat ndryshuan. Frika filloi të bjerë.
Brezi i ri iranian nuk ka lidhje emocionale me Revolucionin Islamik të vitit 1979. Për të, miti themelues i regjimit është histori e largët. Kur pushteti nuk arrin më të garantojë as bukën, as dinjitetin minimal, ideologjia humbet funksionin e saj disiplinues. Kjo është pika kritike e çdo sistemi autoritar: momenti kur bindja zëvendësohet nga përbuzja.
Një rol kyç në këtë revoltë e kanë gratë. Jo vetëm si viktima të kontrollit moral, por si aktorë politikë aktivë. Protesta ku gratë heqin shaminë në publik nuk është thjesht akt simbolik – është sfidë direkte ndaj themelit ideologjik të shtetit. Kjo e bën reagimin e regjimit edhe më të dhunshëm, sepse e percepton kërcënimin si ekzistencial.
Dhuna si simptomë dobësie
Regjimet e forta nuk kanë nevojë të qëllojnë vazhdimisht mbi qytetarët e tyre. Dhuna masive është gjithmonë shenjë dobësie, jo force. Arrestime në mijëra, përdorim i armëve reale, bllokim interneti – këto nuk tregojnë vetëbesim, por panik institucional.
Frika e vërtetë e regjimit iranian nuk është protesta në vetvete, por mundësia e çarjeve të brendshme: dezertimi i heshtur i aparatit, mosbindja pasive, ndarja fraksionale brenda vetë IRGC-së. Historia tregon se regjimet ideologjike nuk bien nga sheshet, por nga korridoret.
Dimensioni gjeopolitik: Pse bota heziton
Irani nuk është një shtet periferik. Ai është nyje strategjike në Lindjen e Mesme, aktor kyç në një rrjet milicish dhe aleancash që shtrihen nga Libani në Jemen. Një destabilizim i papritur i Iranit do të kishte pasoja rajonale: vakuum pushteti, përhapje armësh, përshkallëzim konfliktesh.
Për këtë arsye, reagimi i Perëndimit është paradoksal: i ashpër në retorikë, i kujdesshëm në veprim. Askush nuk është i sigurt se çfarë vjen pas regjimit aktual. Dhe kjo pasiguri e zgjat agoninë e sistemit, sepse e lejon të mbijetojë përmes represionit.
Revolucion apo shpërbërje e ngadaltë?
A jemi përballë një revolucioni të ri? Me gjasë jo, të paktën jo në kuptimin klasik. Protestave u mungon një udhëheqje e bashkuar, një program politik, një alternativë shtetërore e qartë. Por kjo nuk do të thotë se sistemi është i qëndrueshëm.
Ajo që po ndodh sot në Iran është erozion afatgjatë i autoritetit. Humbje e frikës kolektive. Shkëputje emocionale mes shoqërisë dhe pushtetit. Ky është proces i ngadaltë, i dhimbshëm, shpesh i padukshëm në lajmet ditore – por historikisht i pakthyeshëm.
Irani nuk është vetëm një lajm nga Lindja e Mesme. Është një kujtesë se shtetet e ndërtuara mbi ideologji absolute dhe frikë strukturore dështojnë jo kur njerëzit rebelohen, por kur pushteti nuk besohet më. Frika mund të imponohet për vite. Legjitimiteti jo.
Irani sot është shembulli i një shteti që ende ka armë, polici dhe propagandë, por gjithnjë e më pak besim. Dhe historia na ka mësuar se, në fund, asnjë regjim nuk mbijeton vetëm me frikë.
Po ndodh...
Revolucioni mbaroi, Edi Rama vazhdon i qetë
Nga Bato Kosova
ide
top
receta Alfa
TRENDING 
shërbime
- POLICIA129
- POLICIA RRUGORE126
- URGJENCA112
- ZJARRFIKESJA128