English
Luaj me Fjalëkryq
Lajme flash

Nga “Furi Epike” në krizë globale: Si doli jashtë kontrollit lufta në Iran

19 Mars 2026, 17:49 / IDE NGA ETTORE SEQUI
Nga “Furi Epike” në krizë globale: Si doli jashtë

Operacioni në Iran që Trump e kishte quajtur “Furi Epike” po rezulton ajo çfarë ishte në të vërtetë: një “bast epik”. Nuk duheshin aftësi profetike për ta kuptuar; mjaftonte të shihej se konflikti kishte kaluar tashmë pikën ku forca ushtarake kontrollon pasojat.

Këtë e tregon bombardimi izraelit i South Pars.

Nuk është një objektiv i zakonshëm: është zemra energjetike e Iranit, pjesë e rezervës më të madhe të gazit në botë dhe nyje e ndërlidhur me Katarin. Ta godasësh do të thotë të ngjeshësh jetën materiale të vendit, energjinë elektrike, ngrohjen, industrinë, dhe të tregosh se nuk është më e cenueshme vetëm pasoja (Hormuzi), por edhe burimi. Kur prodhimi dhe transporti janë të dyja të ekspozuara, siguria energjetike globale bëhet strukturalisht e paqëndrueshme dhe lufta humbet kontrollin.

Këtë e konfirmon edhe përshkallëzimi i njëkohshëm: vertikal, me goditjen ndaj drejtuesve iranianë; gjeografik, me shtrirjen në Gjirin Persik, në Liban dhe në rrugët detare; funksional, me përfshirjen e drejtpërdrejtë të energjisë, tregtisë dhe politikës së brendshme amerikane. Kur këto dimensione mbivendosen, kriza pushon së qeni rajonale dhe bëhet sistemike.

Brenda këtij kuadri dalin në pah disa paradokse vendimtare.

I pari është paradoksi trumpian. Pas muajsh të tërë duke zhvlerësuar aleancat dhe multilateralizmin, Trumpi detyrohet t’u kërkojë partnerëve të garantojnë sigurinë e Hormuzit, por pa sukses. SHBA nuk arrijnë të mobilizojnë aleatët, nuk arrijnë të përfshijnë Kinën dhe nuk arrijnë të kontrollojnë përshkallëzimin. Është fillimi i një vetmie të re strategjike amerikane.

I dyti është paradoksi izraelit. Izraeli nuk mund ta pushtojë Iranin dhe për këtë arsye mbështetet në një strategji të tërthortë: eliminimin e drejtuesve, dobësimin e aparatit shtetëror dhe presion për një shpërbërje të brendshme. Por ky model funksionon vetëm kur elitat janë të përçara, popullsia e gatshme dhe institucionet e dobëta. Sot, asnjë nga këto kushte nuk është qartësisht i pranishëm. Eliminimi i lidershipit nuk e shkatërron shtetin: mund ta radikalizojë atë.

Në këtë kontekst duhet parë edhe vrasja e Ali Larijanit. Ai nuk ishte një i moderuar, por një konservator pragmatist: pikërisht për këtë arsye, një nga të paktët me të cilin mund të negociohej realisht. Eliminimi i tij ka një kuptim të qartë. Nëse synohej një marrëveshje, do të ishte gabim; nëse synohet zgjatja e luftës deri në destabilizimin e regjimit, është një zgjedhje koherente. Nuk e ngushton hapësirën e negociatave, por e zhduk atë.

Prej këtu lind paradoksi më i rrezikshëm: integrim operacional dhe divergjencë strategjike mes SHBA-së dhe Izraelit. Luftojnë së bashku, por nuk synojnë të njëjtin përfundim. Izraeli kërkon rrëzimin e regjimit dhe një Iran më të dobët e të fragmentuar, për të garantuar sigurinë dhe hegjemoninë rajonale. Shtetet e Bashkuara duhet të menaxhojnë koston sistemike: energjinë, Hormuzin, Gjirin, konsensusin e brendshëm, marrëdhëniet me aleatët dhe ndërhyrjet e Kinës dhe Rusisë.

Ajo që për Izraelin është koherente, për Uashingtonin mund të mbyllë rrugëdaljen e fundit.

Dhe kjo është pyetja thelbësore: a ekziston një rrugëdalje? Nëse synimi është negociata, hapësira po ngushtohet. Nëse synohet kolapsi i regjimit, nuk është e sigurt që është i arritshëm dhe rreziku është shumë i lartë: fragmentim, luftë e zgjeruar, tronditje energjetike e qëndrueshme dhe paqëndrueshmëri rajonale.

Ndërkohë, Gjiri kthehet në front. Shtetet e rajonit janë njëkohësisht nyje energjetike, objektiva dhe aktorë të ekspozuar. Europa bën dallimin mes interesit të përbashkët dhe luftës së përbashkët: dëshiron të kontribuojë në stabilitet, jo në luftë.

Kriza lidhet drejtpërdrejt edhe me Ukrainën. Rritja e çmimeve forcon të ardhurat e Moskës, ndërsa Uashingtoni pranon vazhdimësinë e disa flukseve energjetike ruse për të shmangur tronditje të mëdha.

Zelenski përpiqet të mbetet në lojë duke ofruar dronë për vendet e Gjirit. Dy luftërat ushqejnë njëra-tjetrën.

Në sfond lëviz Kina, e cila përfiton nga një krizë ku SHBA shpërndan burime dhe vëmendje. Edhe pse vuan nga ndërprerjet e flukseve energjetike, ajo nxjerr një avantazh strategjik: sa më shumë Uashingtoni të ngecë në Gjirin Persik, aq më shumë dobësohet në Paqësor dhe largohet nga vëmendja ndaj Tajvanit.

Dinamika tashmë është e qartë: askush nuk arrin ta mbyllë konfliktin, por të gjithë arrijnë të rrisin koston e tij. Lufta zgjerohet sepse askush nuk mund ta fitojë shpejt dhe të gjithë mund të pengojnë përfundimin e saj.

Kërcënimet iraniane ndaj impianteve në Gjirin Persik tregojnë se lufta ka hyrë në fazën më të rrezikshme: atë energjetike. Në këtë fazë nuk ekziston një zgjidhje e vërtetë ushtarake, por vetëm menaxhim i dëmit: ngrirja e frontit energjetik për të shmangur kolapsin sistemik dhe për të rihapur hapësirën e negociatave.

Por kjo kërkon një zgjedhje të vështirë: Izraeli duhet të pranojë ndalimin e presionit përpara se të rrëzojë regjimin, ndërsa Irani duhet të heqë dorë nga përdorimi i energjisë si mjet presioni global. Dhe pikërisht këtë, sot, asnjëra palë nuk është e gatshme ta bëjë.

South Pars mund të shënojë pikën e moskthimit. Lufta nuk mund të ndahet më nga sistemi global. Çdo sulm ushtarak është edhe një sulm ndaj çmimeve, çdo përshkallëzim është një tronditje ekonomike.

Lufta mbetet e menaxhueshme në planin operacional.
Por po bëhet e pakontrollueshme në planin sistemik. / La Stampa – Bota.al

Po ndodh...

Dua të lexoj më shumë lajme

ide

top

receta Alfa

TRENDING

shërbime

  • POLICIA129
  • POLICIA RRUGORE126
  • URGJENCA112
  • ZJARRFIKESJA128