Protesta kundër një elite pa moral

Prej ditësh, mijëra qytetarë po mbushin rrugët e Shqipërisë. Në sipërfaqe, protesta duket si reagim ndaj një projekti, një vendimi qeveritar, një padrejtësie të perceptuar apo një pakënaqësie të akumuluar. Por në thelb, ajo shpreh diçka shumë më të madhe: lodhjen e një shoqërie nga një elitë që ka humbur autoritetin moral për të qeverisur.

Për më shumë se tri dekada, tranzicioni shqiptar është interpretuar si një proces që kërkon ende kohë për t’u përfunduar. Na është thënë vazhdimisht se problemet e shtetit, korrupsioni, mungesa e drejtësisë dhe emigracioni masiv janë plagë të zakonshme të një demokracie të re. Por pas tridhjetë e pesë vitesh, bëhet gjithnjë e më e vështirë të besohet se problemi është ende koha. Problemi është elita.

Filozofët e mëdhenj të politikës nuk e kanë matur kurrë cilësinë e një sistemi nga numri i zgjedhjeve apo nga ekzistenca formale e institucioneve. Platoni paralajmëronte se pyetja vendimtare nuk është kush qeveris, por me çfarë karakteri moral qeveris. Nëse pushteti nuk udhëhiqet nga virtyti, demokracia mund të ruajë format e saj, por humbet përmbajtjen.

Kjo është drama e Shqipërisë së sotme.

Shqiptarët kanë votuar, kanë ndryshuar qeveri, kanë ndërtuar institucione, kanë miratuar kushtetuta dhe reforma. Por ajo që nuk kanë arritur të ndërtojnë është një elitë që e konsideron pushtetin si përgjegjësi morale dhe jo si pronë private. Në vend që pushteti të shihej si barrë ndaj shoqërisë, ai u trajtua si privilegj. Në vend që të prodhonte shembull, ai prodhoi arrogancë. Në vend që të kultivonte meritën, ai shpërbleu besnikërinë.

Prandaj protestat e sotme nuk janë vetëm kundër një vendimi të caktuar. Ato janë shprehje e një mosbesimi shumë më të thellë. Njerëzit nuk po pyesin më vetëm nëse një projekt është i drejtë apo i gabuar. Ata po pyesin nëse ekziston ende një elitë që meriton besim.

Kur qytetarët nuk besojnë më se institucionet i mbrojnë, kur ligji perceptohet si selektiv, kur pasuria publike shihet si objekt pazari dhe kur politika duket si karrierë përfitimi e jo shërbim publik, atëherë kriza nuk është më administrative. Ajo bëhet krizë legjitimiteti.

Kjo është arsyeja pse protestat nuk duhet të trajtohen si problem rendi publik. Ato janë simptomë e një problemi shumë më të madh. Janë sinjali se kontrata morale mes elitës dhe shoqërisë po shpërbëhet.

Një qeveri e mençur do ta kuptonte këtë. Do të kuptonte se forcën e shtetit nuk e garanton policia, propaganda apo shumica parlamentare. Forca e shtetit buron nga besimi. Dhe besimi nuk prodhohet me vendime administrative. Ai fitohet përmes integritetit, transparencës dhe vetëpërmbajtjes.

Edhe protesta vetë përballet me një provë historike. Ajo duhet të shmangë tundimin për t’u kthyer në një lëvizje kundër një individi apo një partie të vetme. Sepse problemi që ka nxjerrë qytetarët në rrugë është më i madh se një qeveri. Ai është modeli i elitës që Shqipëria ka prodhuar gjatë gjithë tranzicionit.

Nëse protesta arrin ta kuptojë këtë, ajo mund të bëhet pikënisja e një kapitulli të ri politik. Nëse jo, rrezikon të përthithet nga cikli i zakonshëm i rotacionit, ku ndryshojnë emrat, por mbeten të pandryshuara logjikat e pushtetit.

Shqipëria nuk po përjeton vetëm një konflikt politik. Ajo po përballet me një pyetje themelore morale: a mund të vazhdojë një republikë të qeveriset nga elita që nuk bind më askënd përveç vetes?

Sepse fundi i vërtetë i tranzicionit nuk do të vijë kur të ndërtohen institucione të reja apo kur të zhvillohen zgjedhje të tjera. Ai do të vijë vetëm atëherë kur virtyti të rikthehet si kriter i pushtetit dhe kur elita ta kuptojë se autoriteti nuk buron nga posti, por nga besimi që qytetarët janë të gatshëm t’i japin.

Pa këtë ndryshim, protesta do të vazhdojë të rikthehet në forma të ndryshme, sepse problemi që e ushqen nuk është një vendim i gabuar. Është dështimi moral i pushtetit.

Po ndodh...

17:35 SPORT

U largua para kohe nga toka e milionave, rikthehet Veselinoviç. Ish-trajneri i Partizanit komenton Botërorin

17:27 AKTUALITET

Plantacion me kanabis në Velipojë, pezullohen 3 punonjës policie

17:19 AKTUALITET

Telat me gjemba rrethojnë Baks-Rrjollin, banorët: Po na nëpërkëmbin dinjitetin!

16:56 AKTUALITET

EMRI/ I dënuar me 15 vite burg për trafik njerëzish, arrestohet në Itali 42-vjeçari shqiptar

16:46 POLITIKË

Shifra&Fakte/ Deklarata e Ramës se Flamingot erdhën në Nartë vetëm pas vitit 2013, mashtrim i madh

16:31 BOTA

OKB mesazh urgjent për Iranin, Libanin dhe Gazën: Respektoni armëpushimet

16:24 Fjalëkryq

Skemë kampionësh 9 qershor

16:08 EKONOMI&SOCIALE

Ku renditet vendi ynë mes investitorëve globalë? Nga SHBA te Kina, kush dominon botën? Shqipëria, në vendin e 73-të

16:06 POLITIKË

“Gonzato na tha që projekti është anuluar”, Rama replikon me gazetaren e huaj: S’ka projekt, nuk e di ç’ju ka thënë Ambasadori!

15:49 POLITIKË

Protesta kundër tij shtohet çdo ditë, Rama justifikohet para gazetarëve të huaj: Revolta u nxit nga një akt dhune, befas çështja u bë më e gjerë

15:43 POLITIKË

Irani i kundërpërgjigjet Ramës: Dëgjo qytetarët që thërrasin “Rama ik” dhe mos shpik armiq imagjinarë

15:42 POLITIKË

Rama i ndërpret fjalën dhe debaton me gazetaren e huaj: Nuk më intereson çfarë keni dëgjuar në rrugë! Po flisni me mua!

15:41 POLITIKË

Qytetarët i duan larg protestës, Flutura Açka publikon foton ku Gaz Bardhi dhe deputetët e PD-së festojnë: A keni moral ta quani veten “opozitë”?

Nga Ardi Stefa 15:34 IDE

Protestat nuk prodhojnë liderë

Nga Ardi Stefa

Dua të lexoj më shumë lajme